İNTESTİNAL PARAZİTOZLAR
(Barsak Parazitleri)
Parazitlerin barsaklarda oluşturduğu hastalıklar
Tanım ve Klinik
Bulgular :Helmint
yumurtalarının yutulması ya da larvalarının cildi delerek organizmaya girmesi
sonucunda ortaya çıkan paraziter infeksiyonlardır.
1. Plathelmintler (Yassı Solucanlar):
a) Sestodlar: Taenia'lar, Hymenolepis, Echinococcus.
b) Trematodlar: Fasciola, Schistosoma.
2. Nemathelmintler (Yuvarlak Solucan): Ascaris, Enterobius, Ancylostoma
Taenia : T.saginata, erişkin formu insanda bulunan, baş (skoleks) ile
jejunuma tutunarak halkaları (proglottid) ile 10 m. uzunluğa kadar erişen ve
insanların sindirdikleri besinlerle beslenen şeritsi bir parazittir. İnsan
dışkısı ile dış ortama atılan yumurtaları ara konakçı olan sığırları bulaştırır
ve sığırda larva infeksiyonlarına yol açar. İyi pişirilmemiş sığır etlerindeki
larvaların yutulması ile insanna bulaşır. Temel yakınma dışkıda parazit
halkalarının görülmesi ve daha nadir olarak da açlık karın ağrısıdır. Yumurtaları
insanlar için bulaştırıcı değildir. Benzer bir parazit olan Taenia solium’un
ise ara konakçısı domuzdur ve yumurtaları insanlar için bulaştırıcıdır.
Diphrobothrium latum : Çiğ balık yenmesi ile insanlara bulaşır,
incebarsaklara tutunarak 20-25 m. uzunluğa erişir. Çoğu olgu asemptomatikse de
%2 olasılıkla B12 vtamini yetmezliği sonucu megaloblastik anemiye neden
olabilir.
Hymenolepis nana : Küçük (2-4 cm) bir fare ve insan parazitidir.
Diğerlerinin aksine ara konakçı gerektirmeden hastalıklı insan dışkısın
tarafından kontamine edilmiş besinlerdeki yumurtaların yutulması ile bulaşır.
Bu nedenle aile içi bulaş söz konusudur. Halkalar barsakta parçalandığından
dışkıda sadece yumurtası görülebilir. Çocuklarda daha sıktır. Karın ağrısı,
enterit, anemi, asteni, sinir sistemi belirtileri ve konvülsiyonlara kadar
varabilen semptom zenginliği vardır.
Fasciola hepatica : Koyunların yapraksı parazitidir. İnsanlara iyi
yıkanmamış çiğ sebzelerle bulaşır, safra yollarına yerleşerek portal siroza
neden olur.
Schistosoma: Kontamine sularda yaşayan serkaryaların cildi delmesi ile dolaşıma
geçer, türe göre mesane (S. haematobium, S. japonicum), kolon (S. mansoni, S.
japonicum) veya nadiren diğer visseral organlar ve medulla spinalis (S.
mansoni) venalarına yerleşerek kronik irritasyon nedenli organ patolojilerine
(kronik sistit, mesane kanseri, kronik ishal, karaciğer fibrozu, portal
hipertansiyon) ve allerjik reaksiyonlara yol açar.
Ascaris
lumbricoides :
Dış ortama atılan infekte insan dışkısındaki yumurtalar burada erginleşir ve
yumurtaların insan tarafından yutulması ile bulaşır. Erişkinleri 20-25 cm.
uzunluğunda bulunan yuvarlak, solucansı bir parazittir. Organizmadaki larva
döngüsü sırasında geçtiği akciğerlerde allerjik pnömoni (Löeffler pnömonisi),
barsakta serbest olarak yaşayan erişkin formu ise tıkanma ikteri, ileus ve
malnutrisyon tablolarına yol açar.
Enterobius
vermicularis :
Evrimi sadece insan ile sınırlı olan, insandan insana yumurtaların aktarılması
ile bulaşan küçük bir nematoddur. Yutulan yumurtadan incebarsaklarda çıkan
larva kolon mukozasına tutunarak yaşar. Dişilerin anüsteki yumurtlama döneminde
gelişen irritasyonuna bağlı olarak anal kaşıntı ve sekonder infeksiyonlara
neden olur.
Ancylostoma duodenale, Necator americanus : Kancalı kurtlar olarak anılırlar.
Kumlardaki hareketli larvanın çıplak ayaktan cildi delmesi ile insanlara
bulaşır. Dolaşım yolu ile akciğere, oradan da özofagus yolu ile oral kavite ve
özofagusa gelen larva yutulur, erişkin hale gelip incebarsaklara tutunur.
Barsak kanamalarına neden olduğu için süregen kan kaybına bağlı demir eksikliği
anemisi gelişir (pika anamnezi). Kanama bazen ciddi boyutlara ulaşabilir.
Ayrıca; evrimi sırasındaki seyahatlerine bağlı olarak cilt, akciğer,
gastrointestinal (bulantı, kusma, ishal) görülebilir.
Trichuris trichiura : Yumurtasının yutulması ile bulaşır, kolona
tutunarak yaşar. Allerjik reaksiyonlar, karın ağrısı, distansiyon, kanlı ishal,
kilo kaybı, mental değişiklikler, ileus, anal prolapsus ve apendisit tabloları
ile kendini gösterir.
Strongyloides stercoralis : Kancalı kurtlarla aynı evrimi gösterse de
önemli bir farkı, yumurtalarının barsaktayken açılması sonucunda immünitesi
normal bireylerde peptik ülser benzeri yakınmalara neden olurken immünite
problemi olanlarda çoğul otoinokülasyonlar sonucu karaciğer, kalp, beyin gibi
birçok organı içeren belirtiler ile seyreden ve mortalitesi yüksek
hiperinfeksiyon tablolarına yol açar. Bu hastaların salgıları da larva içerdiği
için bulaştırıcıdır.
Tanı Metodları : İntestinal parazitlerin büyük çoğunluğunun tanısı dışkı
incelemesi ile konur. Bu amaçla yüzdürme ve çöktürme yöntemleri
kullanılmaktadır. Daha ağır olan Schistasoma ve Ascaris yumurtalarını için en
uygun yöntem çöktürme yöntemidir (Formol-Etil asetat) E.vermicularis
yumurtaları için, dişi oksiyür gece saatlerinde rektum-anüs bölgesine
yumurtladığından, sabah uygulanan Selofan-Bant Yöntemi en iyi sonuç verir.
Şistozomyaz, fasyolyaz, askariyaz, kancalı kurt, trişuryaz ve strongyloides
infeksiyonları gibi doku irritasyonu yapan parazitozlarda eozinofili önemli bir
bulgudur.
Tedavi : Sestod infeksiyonlarının tedavisinde niklozamid veya
pirazikuantel, nematod infeksiyonlarında ise mebendazol, albendazol gibi
preparatların kullanımı gereklidir. Trematod infeksiyonlarının tedavisinde
pirazikuantel denenmekle birlikte tedavide kesin başarı sağlanamamıştır.
Kaynak :
Türk İnfeksiyon Web Sitesi (TİNWEB)