ERİŞKİNDE BAĞIŞIKLAMA
(Erişkinlere kullanılan aşı ve serumlar)
Aşılama
çocuk hekimliğinin önemli bir uygulama alanıdır. Ancak, yetişkinler için
yeterince önem verilmemekte ve uygulama yetersiz kalmaktadır. Oysa her yıl
önemli sayıda yetişkin, aşı ile önlenebilir hastalıklar nedeniyle ciddi
sorunlar yaşamakta veya kaybedilmektedir.
ERİŞKİNLERDE
AŞILAMANIN ÖNEMİ VE DURUMU
Yetişkinlerde aşılamanıın yeterli düzeyde yapılmamasının nedenlerinden biri
gerek hekimlerin gerek toplumun bu konudaki bilgi eksikliğidir. Yan etkiler
konusundaki endişeler, erişkinler için aşı bedelinin sigorta ve resmi
kuruluşlar tarafından karşılanmıyor olması gibi diğer bazı faktörler de
yetersizlikte rol oynamaktadır.. Aşı ile önlenebilir hastalıkların neden olduğu
büyük harcamalar yanında toplum ve bireylerin sağlığı açısından yararı gözönüne
alınırsa, erişkin aşılaması önemle üzerinde durulması gereken bir konudur.
ERİŞKİNLERDE UYGULANAN AŞILAR
Rutin Aşılama
Genel olarak bir erişkinin tetanoz, difteri ve ileri yaşlarda daha ağır
seyreden kızamık, kabakulak, kızamıkcık hastalıkları için immün olması
gereklidir Kişi toplumda belli aşıların uygulanmaya başlandığı yıllardan önce
doğmuşsa doğal yoldan bu infeksiyonları geçirmiş ve immün olabilir ama
geçirmedi ise duyarlıdır (kızamık, kabakulak ve kızamıkcık için olduğu gibi).
Yetişkin, çocukluk çağında aşılanmış olsa bile rapellerin yapılıp yapılmadığı
önemlidir. Tetanoz da olduğu gibi erkekler askerlik döneminde aşılanmış
olabilir ama kadınlarda genellikle rapelin yapılmaması nedeniyle immünite
azalmıştır.
Kızamıkcık immünitesi doğurganlık yaşındaki kadınlar için ayrı bir önem taşır.
Hepatit B de aşı ile önlenebilen kronik hepatit, siroz, hepatosellüler karsinom
gibi ciddi problemlere yol açan bir hastalıktır. Sağlıklı bir genç erişkin
yukarıda sayılan hastalıklar için immün değilse aşılanması önerilir .
Sağlıklı erişkin 65 yaş ve üzerinde ise, bu yaşlarda pnömokoksik pnömoniden ve
influenza komplikasyonlarından ötürü mortalite ve morbiditenin yüksek olması
nedeniyle pnömokok aşısı ile ve her yıl tekrarlanmak üzere influenza aşısı ile
aşılanmalıdırlar. Tetanoz için de primer aşılanmanın tamamlanmış ve 10 yılda
bir rapel dozunun yapılmış olması gerekir. Pnömokok infeksiyonları ve influenza
için risk oluşturan hastalıkların daha sık görülmeye başlaması nedeniyle 50
yaştan itibaren erişkinler risk faktörleri açısından ayrıca
değerlendirilmelidir .
Sağlıklı bir erişkinde yapılması gereken ve önerilen aşılar Tablo 1 de
gösterilmiştir.
Özel durumlarda aşılama
Bazı özel sağlık problemlerinin olduğu durumlarda (diabet, aspleni, renal
yetmezlik ve diyaliz, kronik akciğer hastalıkları, siroz, alkolizm, organ
nakli, malign hastalıklar, HIV infeksiyonu gibi) belli infeksiyon
hastalıklarına duyarlılık artmaktadır.
Yaşam tarzı (homoseksüel olma, intravenöz ilaç bağımlılığı, fazla sayıda farklı
insanla cinsel ilişkide bulunma gibi), yaşam koşulları (huzurevinde, akıl
hastanesinde, hapishanede veya sokakta yaşama), meslek (sağlık personeli,
veterinerler, laboratuvarlarda çalışanlar, avcılar, askerler...), seyahat, göç
gibi faktörler de bazı infeksiyon hastalıklarına yakalanma riskini
artırmaktadır.
Yukarıda sayılan özel durumlarda yapılması gereken ve önerilen aşılar Tablo 1
de gösterilmiştir.
PASİF BAĞIŞIKLAMA
İmmünglobülinler
İntramuskuler olarak uygulanan immünglobülinlerin serum tepe değerine ulaşması
72 saatte olur ve yarılanma ömrü 23 gündür. Temastan sonra yeterince erken
kullanılırsa, kızamık ( 6 gün içinde uygulanmalı ) ve hepatit A için ( 2 hafta
içinde uygulanmalı) hastalığı önlemede ve seyrini hafifletmede yararlı
olmaktadır. Diğer kullanım alanı antikor eksikliği hastalıklarıdır .
İntravenöz yolla kullanım için modifiye edilen immünglobülinler (IVIG) ise
antikor eksikliği hastalıklarında, idiyopatik trombositopenik purpura ve
Kawasaki hastalığının tedavisinde, proflaksi için kronik lenfositik lösemi ve
kemik iliği nakli yapılan hastalarda kullanılmaktadır.
Spesifik İmmünglobülinler
Doğal yolla veya immünizasyon ile yüksek antikor düzeyi oluşturulan donörlerden
hazırlanan bu preparatların başlıca kullanım alanları ise şöyle sıralanabilir:
Hepatit B immünglobülin (HBIG) HBs antijeni pozitif anneden doğan bebeğe veya
HBs antijeni pozitif kanla temas halinde yada akut HBV infeksiyonlu kişi ile
cinsel ilişki durumunda; Rabies immünglobülin (RIG) kuduz profilaksisinde;
Tetanoz immünglobülini (TIG) ciddi ve kontamine yaralanmalarda tetanoz için
aşılama eksik ise veya aşılanma ile ilgili bilgi yoksa; Varicella zoster
immünglobülin (VZIG) duyarlı kişilerin varisella ile temasında proflaksi için
kullanılır .
Her hekim poliklinikte veya yataklı kurumlarda karşılaştığı sağlıklı ve hasta
erişkinleri aşı ile önlenebilir hastalıklara karşı bağışık olup olmadıkları
açısından değerlendirmeli, hastayı bu hastalıklar ve komplikasyonları açısından
bilgilendirmeli ve aşılanma konusunda uyarmalıdır.
Tablo
I - Erişkin bağışıklaması için öneriler :
Hasta grubu
Önerilen aşılar* Diğer önerilenler* Sağlıklı erişkinler
Adölesan ve genç
erişkinler Td**, MMR, hepatit B,
primer aşılamaların
tamamlanması Varicella
50 yaş Td, pnömokok ve
influenza için
risk açısından
değerlendirme Varicella
65 yaş ve üzeri Td,
influenza, pnömokok
Hamile kadınlar Daha önce aşılanmamışlarda Td
tercihen 2. ve 3. 3
aylık dönemlerde
olmak üzere
uygulanabilir.
MMR kontrendikedir.
Rubella anti-
koru ve HBsAg tayini
yapılmalıdır.
Özel sağlık sorunlu
hastalar
Diabet, kronik
kardiyovasküler
ve pulmoner hastalık
Pnömokok, influenza
Fonksiyonel veya
anatomik aspleni
Pnömokok, influenza HibV, Menengokok
Renal yetmezlik ve
diyaliz Pnömokok, influenza, hepatit B
Alkolizm, siroz
Pnömokok, influenza Hepatit B
Organ nakli Pnömokok,
influenza HibV
HIV infeksiyonu ve
AIDS Pnömokok, hepatit B IG (kızamık), VZIG
Meslek grupları
Sağlık personeli
Hepatit B, influenza, MMR Varicella
Yuva personeli MMR,
polio, influenza Hepatit B, bağışıklığı olmayanlara hepatit A
Laboratuvar personeli
Hepatit B
Yaralanma Td TIG
Hayvan ısırması Td Kuduz aşısı, RIG
Özel yaşam tarzı
olanlar
Intravenöz ilaç
bağımlıları Td, hepatit B
Homoseksüel /
biseksüel erkek-
ler genelev kadınları,
çok
sayıda cinsel partneri
olanlar Hepatit B
Özel koşullarda
yaşayanlar
Huzurevinde yaşayanlar
Influenza, pnömokok
Mahkumlar,
akıl hastanesinde
yaşayanlar Hepatit B
Uluslararası
seyahat
Gidilen ülkeye göre uygun aşılar
*Td : Tetanoz toksoidi ve yetişkin için azaltılmış doz difteri
toksoidi aşısı
** : Td aşısı temin edilemiyorsa yerine T (tetanoz toksoidi aşısı) yapılabilir.
MMR : Kızamık, kabakulak, kızamıkcık aşısı (İngilizce adlarından kısaltma)
HBsAg : Hepatit B virüs yüzey antijeni
HibV : Haemophilus influenzae tip b aşısı
IG : Immünglobülin
VZIG : Varicella zoster immünglobülin
RIG : Rabies immünglobülin
Kaynak :
Türk İnfeksiyon Web Sitesi (TİNWEB)