Düşme
ve Kırılmalar
Düşmeler ve kırılmaları tanımak için temel bilgiler
Düşmelere bağlı yaralanmalar yumuşak doku ezilmeleri, sıyrıklar, bağ
kopmaları, adale yırtıkları, kırıklar ve baş - boyun yaralanmaları
gibi çeşitli yaralanma türlerini karşımıza getirir.
Düşmeyi hazırlayan bir çok koşu saymak mümkündür:
- Önlemsiz dayanmış bir merdiven
- Kötü aydınlatılmış kat merdivenleri
- Yükseğe çıkmak için konmuş masa ve sandalyeler
- Islak veya kaygan yüzey
- Kıvrık halı kenarı, yerde duran ağır bir cisim
- Alçak korkuluklu balkon
- Ani denge kayıpları
Düşme sonucu deri üstünde veya altında bir takım sorunlar oluşabilir.
A- Deri üstünde düşme sonucu oluşan sorunlar:
Abrazyon (sıyrık)
Sert cisim veya pütürlü yüzeylerin derinin üst kısımlarını sıyırması
abrazyon olarak tanımlanır. Sıyrıklar tek başına olabileceği gibi yüzeydeki
bir sıyrık, altta bir hematomu, bu da daha alttaki bir bağ veya adale yırtığını
hatta kırığı işaret edebilir. Bu bakımdan abrazyonların önemsenmesi
gerekir.
Bazen boyalı yüzeylerden sıyrığın içine giren renkli maddeler bir tör
dövme gibi sıyrık iyileştikten sonra iz olarak kalırlar.
B- Deri altında düşme sonucu oluşan sorunlar:
Hematom
Hematom, çarpma sonucu derinin altındaki kılcal damarların kopmasıyla
meydana gelen kan birikintisidir. Hematom sonucu bölge şişer, kızarır,
ağrır; deri altında kanama devam ettiği sürece şişme artar.
Hematom gelişmesini 5 - 10 dakikalık bir sürede tamamlar ve şişme
durur. Böyle bir durumda yapılacak en doğru hareket, bölgeye soğuk
uygulama yapmaktır. (örn. buz torbası). Soğuk, hematom gelişmesini
durdurur, ağrıyı azaltır, bir süre sonra (30 dk.) ağır tamamen
kaybolur. Ancak bundan sonraki evrede günler içinde bölge morarır, bir
hafta sonra sarı - yeşil bir renk alır, şiş giderek azalır ve
toplanan kan tam olarak vücut tarafından emilince ortadan kaybolur.
Hematomun 1. günden sonraki tedavisinde bölgesel heparinli pomatlar
kullanılabilir. Ancak bölgesel tedavi yapılması da hematomlar ortalama
15 - 21 gün içinde iyileşirler.
Bazen iki cisim arasında sıkışan parmak veya tırnakların altında da
hematom oluşabilir. Bölgeyi soğutmak en doğru harekettir. Tırnak altında
oluşan hematomların cerrahi yolla boşaltılması ağrıyı derhal
durdurur, iyileşmeyi kolaylaştırır.
C- Burkulma
Vücuttaki eklemler bir veya birden fazla kemiğin kaygan yüzeylerden
birbirlerine temas ettikleri yerlerdir. Eklemlerin yüzeyleri kıkırdak
dokusuyla kaplıdır. Hareketli eklemlerin bir kısım 180 derece dönüş
yapabildikleri halde bazılarının hareketleri kısıtlıdır.
Eklemlerin dönüş veya hareket yapmadıkları yönlerde aşırı
zorlanmaları veya dışarıdan üzerlerine doğrudan darbe almaları
mafsal bağların kopmaları ile sonuçlanır.
Burkulmalarda ilk 0 - 4 saat içinde bölgesel soğuk uygulaması ve
ilgili oynağın (mafsalın) bandaj veya uygun bir malzeme kullanılarak
sargılanması ya da elastik bandaj adı verilen esneyebilir sargı
elemanlarıyla hareketsiz hale getirilmesi gerekir. Sakatlanan bölgeye
kesinlikle vücut ağırlığı bindirilmemeli ve tıbbi yardım için
hekime müracaat edilmelidir. Bu koşullarda bandaj veya tespit süreci 21
gün civarındadır.
D- Çıkıklar
Eklemleri saran bağların kopma ve yırtılmaları sonunda bazı
mafsallar çalışamaz duruma gelirler. En çok görülen çıkık aşırı
gerilme ve esneme sırasında oluşabilen çene mafsalı çıkığı ile aşırı
zorlamalar nedeniyle oluşan omuz mafsalı çıkıklarıdır.
Omuz mafsalı çıkığı olan bir kişi, bu omuzunu hareket ettiremez, ağrısından
yakınır ve kol aşağı sarkık durumda kalır. Böyle bir şikayetle
karşılaşıldığında yapılacak en doğru hareket kolu boyuna bir eşarpla
asmak ve doktora müracaat etmektir.
E- Kırıklar
Kol kırıkları
- Düşmelerde bu kırık tipi sıklıkla görülür. Şiddetli ağrı
yapar.
- Kol kırıklarında kırık bölgesine 50 - 700 cc.
kanama olur.
Ön kol kırıkları
- Ön kolda iki uzun kemik vardır; biri veya ikisi birden kırılabilir.
- En çok görülen kırık, el bileğine yakın yerden
olandır. Bu kırık, el açıkken öne doğru el üzerine düşmeyle
meydana gelir. Kırıktan sonra ön kol, çatal sırtına benzeyen bir
deformasyon gösterir.
Kırık kol sağlam tarafla karşılaştırılırsa kolayca tanı
konulabilir. Üstteki deride herhangi bir yaralanması olmayan kırık
tipi kapalı kırık olarak isimlendirilir. Eğer kırığın üzerindeki
deri yaralanmışsa veya kırık kemiğin bir ucu deriden dışarıya çıkmışsa
bu açık kırıktır. Her iki kırık türü de tespit edilmeli ve
hareketsiz hale getirilmelidir.
Bacak kırıkları
Kalça ve diz arası bölgeye uyluk, diz altı bölgeye baldır
denmektedir. Uyluk kemiği kırıkları daha çok yaşlıların düşmelerinde
görülür.
Sırtüstü yatan hastada kırık taraftaki ayak dışa dönük durur. Şiddetli
ağrı vardır. Bacak şiş durur.
Kaburga Kemiği Kırıkları
Göğüs kafesine isabet eden darbelerde bir veya birden fazla
kaburga kemiği kırılabilir. Kaburga kemiği kırıklarının en önemli
belirtisi kırık bölgesinde nefes almayı engelleyecek kadar çok ağrı
olmasıdır. Ağrı ıkınma ve öksürmeyle artar. İstirahat konumunda
bu ağrı azalır.
Birden fazla kaburga kemiğinin kırılması göğsün fiziksel destek görevini
ortadan kaldırır. böylece her nefes alışta akciğer genişleyeceğine,
göğüs duvarı içeri çöker ve solunum fonksiyonu bozulur. Bu koşulda
hastayı en kısa zamanda tam teşekküllü bir hastaneye götürmek
gerekir.
Tüm kaburga kemiği kırıklarında doktora müracaat şarttır. Basit
kaburga kırıkları 21 günde kendiliğinden iyileşir.
Boyun Kırıkları
Başa isabet eden darbeler ve düşmelerde boyun kemikleri kırılır ve
omurilik bası altında kalabilir. Bu durum çok tehlikelidir. Çünkü
insanın solunumunu yöneten kaslara giden sinirlerin bu hizada kesi veya
basıya uğraması ani solunum durması ve ölümlere sebebiyet verir.
Boyun kırıkları açısından en tehlikeli durumda olan hasta, bilinci
yerinde olmayan hastalardır. Böyle bir hastada aksi kanıtlanana kadar
boyunda kırık veya benzeri bir problemin olduğu varsayılmalı ve boyun
uygun koşullarda tespit edilene kadar hasta kımıldatılmamalıdır. bu
gibi hastaların solunum yollarının açık tutulabilmesi için dikkatli
davranmak ve hastaya zarar vermemek gerekir.
Beyin Sarsıntısı (Kafa Travması)
Kafatasına sert bir cisimle vurulması veya başın sert bir yüzeye
çarpılmasıyla kafa travması oluşur.
Darbenin şiddetli olmaması halinde beyin sarsıntısı denen durum görülür.
Darbenin isabet ettiği yerde bir hematom oluşur. Bu bölge ağrılıdır.
Hastanın başı döner, midesi bulanır. Kendisine ne olduğunu hatırlayamaz
(hafıza kaybı).
Şiddetli darbeler kafatasında çatlak ve kırıklar oluşturabilir.
Beyni örten zarlar arasında veya beyin yüzeyinde kopan kılcal damarlar
yerel hematom meydana getirebilirler. Bu koşullarda hastada; şuur kaybı,
bulantı olmaksızın fışkırır tarzda kusma, hafıza kaybı, kan basıncında
düşme ve burun deliklerinden, ağzından kan gelmesi görülebilir.
Teşekkürler ;
AYGAZ
|
